نظرات (15)تسنیم در گزارشی به بررسی علت ادامه محدودیت اینترنت پرداخته است که بر اساس آن، این یک تصمیم سیاسی نبوده و واکنشی به حملات سایبری هماهنگ برای فلج کردن زیرساختهای حیاتی کشور بوده.
در دو دهه اخیر، به لطف پیشرفت سریع فناوریهای ارتباطات و اطلاعات، مفهوم سنتی «جنگ» نیز دچار دگرگونی شدیدی شده به گونهای که دیگر نمیتوان گفت جنگ یعنی فقط هجوم از مرزهای جغرافیایی، بلکه اکنون، جنگ به معنایی فراتر از اینها رفته و ممکن است از طریق دادهها، امواج اینترنت و دستکاری در زیرساختهای دیجیتال صورت گیرد.
به بیان سادهتر، درگیری از میدانهای نبرد فیزیکی به فضای مجازی و رسانهای تبدیل شده و با عنوان «جنگ ترکیبی» یا «جنگ شناختی» شناخته میشود.
جنگ ترکیبی چیست و چه ابعادی دارد؟
جنگ ترکیبی، راهبردی است که در آن بازیگران دولتی و غیردولتی بهطور هماهنگ از ابزارهای متعارف (نظامی)، نامتعارف (چریکی)، جرائم سازمانیافته سایبری و عملیات تأثیرگذار اطلاعاتی (رسانهای و دیپلماتیک) برای رسیدن به اهداف خود بهره میبرند.
در واقع هدف در جنگ ترکیبی «تسلط بر ادراک جامعه» است. بدین معنی که دشمن بدون آنکه نیازی به اشغال فیزیکی داشته باشد، با تخریب اعتماد عمومی جامعه به نهادهای حاکمیتی و دامن زدن به شکافهای اجتماعی، فروپاشی را از درون کشور هدف خود، رقم میزند.
در این بین، بهترین بستر برای رسیدن به این هدف، فضای مجازی است. این بستر به دلیل هزینه کمتر ورود، سرعت بسیار بالای انتشار اطلاعات و موانع فنی و حقوقی در رهگیری منابع، یک تاکتیک بسیار مفید به شمار میرود.
در همین راستا، گزارش جدید خبرگزاری تسنیم نشان میدهد که در 9 اسفند 1404، یک عملیات ترکیبی هماهنگ علیه ایران آغاز شد که در آن، حملات موشکی و هوایی دقیق با فروپاشی برنامهریزیشده شبکهای همراه بود.
بر اساس گزارش نهادهای جهانی امنیت سایبری، در ساعات اولیه در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (9 اسفند 1404)، زیرساخت اینترنت ایران هدف لایهای از حملات ترکیبی قرار گرفت و دسترسی به اینترنت به سطحی بسیار پایینتر از وضعیت عادی سقوط کرد.
نکته مهم اینکه این اختلال صرفاً ناشی از حملات فیزیکی به تأسیسات نبود، بلکه نتیجه حملات دقیق و گسترده سایبری بود که همزمان با ضربات نظامی اجرا میشد.
این باعث میشود تا بتوان گفت عملیات سایبری دیگر یک اقدام «پشتیبانی» نیست، بلکه اقدامی همسطح با حملات فیزیکی (کینتیک) طراحی و اجرا میشود که بارزترین نمونه آن، مختل کردن شبکه بانکی کشور (به خصوص بانک ملی و سپه) بود.
حمله به نرمافزارهای روزمره
این خبرگزاری در ادامه به نفوذ به اپلیکیشنهای روزمره اشاره کرده و گفت یکی از تاکتیکهای برجسته در جنگ شناختی مدرن، هدف قرار دادن ابزارهای دیجیتالی است که مردم به آنها اعتماد دارند.
در جریان اتفاقات اخیر، گزارشهای زیادی از نفوذ به اپلیکیشنهای مذهبی و کاربردی محبوب در ایران، از جمله اپلیکیشن تقویم «بادصبا» با بیش از ۵ میلیون نصب در گوگلپلی، منتشر شد.
این اپلیکیشنها که کاربران بسیاری برای اطلاع از اوقات شرعی و امور روزمره از آنها استفاده میکنند، به ابزاری برای ارسال پیامهای روانی تبدیل شدند تا جایگزین روش «پخش اعلامیههای کاغذی از هواپیما» شوند.
هماهنگی سیستماتیک برای حملات سایبری
دومین اساس این حملات، همکاری میان «هکرهای دولتی»، «گروههای هکتیویست» و «سلولهای عملیاتی» است. به اینگونه که برای رسیدن به هدف مورد نظر، یک زنجیره تجاهمی شکل گرفته که در آن، یگان سایبری اطلاعات را جمعآوری میکند، گروه هکتیویست آن را در فضای عمومی پخش میکند تا جو روانی مطلوب ایجاد شود و در نهایت شبکه عملیاتی از همان دادهها برای اقدام فیزیکی استفاده میکند.
استفاده از هوش مصنوعی و دیپفیک در جنگ شناختی
در ادامه، تسنیم به استفاده از دیپفیک، هوشمصنوعی مولد و حتی بازیهای ویدیویی نظامی برای «تخریب حافظه جمعی» اشاره کرده است.
در این روش ویدیوهای DeepFake که لحظات فروریختن ساختمانها را نشان میدادند، در حالی منتشر میشدند که در واقعیت هرگز رخ نداده بودند و از آنجایی که کاربران عادی به سختی توانایی تشخیص واقعی آنها را دارند، در اکثر مواقع آنها را باور میکردند.
در واقع، اکثرا این ویدیوها که از بازیهای ویدیویی نظامی (مانند Arma 3 یا Battlefiled) تهیه شده و یا اینکه با استفاده از مولدهای ویدیویی نظیر Veo 3 گوگل تولید شده بودند، با هدف «تخریب حافظه جمعی» و «تضعیف باورپذیری هرگونه روایت رسمی» منتشر میشدند.
به عقیده کارشناسان، زمانی که جامعهای با انبوهی از اخبار جعلی، شایعات متناقض و تصاویر ساختگی اشباع شود، کمکم توانایی تشخیص درست از نادرست از بین میرود. این وضعیت که به آن «فرسایش حقیقت» نیز میگویند، بهترین بستر را برای دستیابی به اهداف مهاجمان فراهم میکند.
در همین رابطه بخوانید:
- معاون پزشکیان: اینترنت طبقاتی مغایر با دیدگاه رئیس جمهور است
- خبرگزاری تسنیم: اگر چند کابل اصلی اینترنت در تنگه هرمز قطع شود، فاجعه دیجیتال برای کشورهای عربی رخ میدهد
در نهایت، تسنیم گفت که جنگ اخیر، یک جنگ کلاسیک نبوده و یک جنگ شناختی-شبکهای بوده که در آن، اینترنت بینالملل به یک «کریدور نظامی» برای انتقال وحشت، جعل حقیقت و هماهنگی آشوب تبدیل شده است. به گفته این خبرگزاری، حفظ شبکه ملی و محدودسازی هوشمند دسترسی به بسترهای خارجی، یک انتخاب سیاسی نیست، بلکه یک ضرورت دفاعی برای جلوگیری از فروپاشی امنیت روانی و فیزیکی جامعه است.
